- సెప్టెంబర్ 17 చారిత్రక ప్రాధాన్యాన్ని వివరించిన డా. కందుల నాగరాజు
మానుకోట(చైతన్యగళం): హైదరాబాద్ సంస్థానం నిజాం పాలన నుంచి భారతదేశంలో విలీనమైన సెప్టెంబర్ 17ను చారిత్రకంగా గుర్తుంచుకోవాల్సిన రోజుగా నేతాజీ సేవా సమితి వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు డా. కందుల నాగరాజు పేర్కొన్నారు. భారతదేశానికి సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడిన నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ ఆశయాల్లో దేశ రాజకీయ ఏకీకరణ కూడా ముఖ్యమైనదని తెలిపారు.
హైదరాబాద్‌లో అసఫ్‌జాహీ పాలన 1724లో ప్రారంభమై, ఏడవ నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ కాలం వరకు కొనసాగిందని పేర్కొన్నారు. నిజాం పాలనలో హైదరాబాద్ నగరంలో విద్య, వైద్యం, పరిశ్రమలు, రహదారులు, నీటిపారుదల వంటి రంగాల్లో అభివృద్ధి జరిగినప్పటికీ, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో భూస్వామ్య ఆధిపత్యం, వెట్టిచాకిరీ, అధిక పన్నులు, రైతులపై ఒత్తిళ్లు వంటి సమస్యలు కొనసాగాయని వివరించారు. సామాజిక సంస్కరణల కోసం భాగ్యరెడ్డి వర్మ వంటి నాయకులు చేసిన కృషి, ప్రజల్లో రాజకీయ చైతన్యం పెంచిన ఆంధ్ర మహాసభ, ఆర్య సమాజం వంటి సంస్థల పాత్ర హైదరాబాద్ చరిత్రలో కీలకమని తెలిపారు. అదే సమయంలో రైతుల సమస్యలపై తెలంగాణ రైతాంగ పోరాటం కూడా సాగిందన్నారు.
1908లో మూసీ వరదలు హైదరాబాద్‌ను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసిన అనంతరం జలవనరుల అభివృద్ధికి ప్రాధాన్యం పెరిగిందని, ఉస్మాన్ సాగర్, హిమాయత్ సాగర్ నిర్మాణాలు నగరానికి తాగునీరు, వరద నియంత్రణలో కీలకంగా మారాయని తెలిపారు.
1947 ఆగస్టు 15న భారత్ స్వతంత్రమైనప్పటికీ హైదరాబాద్ సంస్థానం వెంటనే భారత యూనియన్‌లో విలీనం కాలేదని చెప్పారు. 1947 నవంబర్ 29న స్టాండ్‌స్టిల్ ఒప్పందం కుదిరినా పరిస్థితులు క్రమంగా ఉద్రిక్తంగా మారాయని పేర్కొన్నారు. కాసిం రిజ్వీ ఆధ్వర్యంలోని రజాకార్ల కార్యకలాపాలు, ప్రజలపై జరిగిన హింస, భైరాన్‌పల్లి, పరకాల వంటి ఘటనలు ఆ కాలంలోని విషాద పరిణామాలకు ఉదాహరణలుగా నిలిచాయని తెలిపారు.
చర్చల ద్వారా సమస్య పరిష్కారం కాకపోవడంతో భారత ప్రభుత్వం 1948 సెప్టెంబర్ 13న ‘ఆపరేషన్ పోలో’ ప్రారంభించిందని, భారత సైనిక చర్యకు మేజర్ జనరల్ జె.ఎన్. చౌధరి నాయకత్వం వహించారని వివరించారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో పోరాటాలు జరిగిన అనంతరం 1948 సెప్టెంబర్ 17న నిజాం భారత ప్రభుత్వానికి లొంగుబాటు అంగీకరించడంతో హైదరాబాద్ సంస్థానం భారత యూనియన్‌లో విలీనమైందన్నారు.
భారతదేశ రాజకీయ ఏకీకరణలో సర్దార్ వల్లభభాయ్ పటేల్ కీలక పాత్ర పోషించారని డా. నాగరాజు తెలిపారు. హైదరాబాద్ విలీన చరిత్రను కేవలం ఒక పాలకుడి కథగా కాకుండా ప్రజా ఉద్యమాలు, రైతాంగ పోరాటాలు, సామాజిక సంస్కరణలు, రాజకీయ పరిణామాలు, చివరకు భారతదేశ ఏకీకరణగా చూడాల్సిన అవసరం ఉందన్నారు.